Gezondheid wordt onderdeel van woonkwaliteit

Een gezonde leefomgeving is belangrijk, omdat veel Nederlanders nog onvoldoende bewegen. De Gezondheidsraad adviseert volwassenen om iedere week ten minste 150 minuten matig intensief te bewegen, verspreid over meerdere dagen. Daarnaast worden minimaal twee keer per week spier- en botversterkende activiteiten aanbevolen (Gezondheidsraad, 2017).

Volgens het RIVM voldoet minder dan de helft van de Nederlandse volwassenen volledig aan deze beweegrichtlijnen. Een aanzienlijk deel van de bevolking beweegt wel, maar nog niet vaak, intensief of verspreid genoeg over de week (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu [RIVM], 2024a, 2024b).

Bewegen hangt samen met een lager risico op onder meer hart- en vaatziekten, diabetes en depressieve symptomen. Voor ouderen helpt voldoende beweging bovendien bij het beperken van het risico op botbreuken en lichamelijke achteruitgang (Gezondheidsraad, 2017).

De woonomgeving kan gezond gedrag ondersteunen. Een systematische literatuurstudie naar woonomgevingen met meerdere woningen laat zien dat voorzieningen voor lichamelijke activiteit op en rond een wooncomplex, gecombineerd met een veilige en uitnodigende omgeving, beweging kunnen bevorderen (Stappers et al., 2024).

• Bewoners hoeven niet eerst naar een externe sportschool te reizen.
• De voorziening is dichtbij en zichtbaar in de eigen woonomgeving.
• Bewegen kan eenvoudiger onderdeel worden van de dagelijkse routine.
• Bewoners zijn minder afhankelijk van vervoer of het weer.

De aanwezigheid van een BeweegPlek garandeert niet dat iedereen automatisch meer gaat bewegen. De nabijheid en toegankelijkheid maken de stap om te beginnen echter wel kleiner.

Een inrichting voor verschillende doelgroepen

Een gevarieerde BeweegPlek kan bijvoorbeeld bestaan uit:

• Cardioapparatuur zoals een hometrainer, loopband of crosstrainer.
• Lichte losse gewichten, kettlebells en elastieken.
• Ruimte voor balans-, mobiliteits- en stabiliteitsoefeningen.
• Een vrije vloerzone voor stretching of functionele oefeningen.
• Begrijpelijke uitleg en een overzichtelijke indeling.
• Voldoende loopruimte en aandacht voor veilig gebruik.

De aanwezigheid van apparatuur alleen is niet voldoende. Een systematische review vond een verband tussen de beschikbaarheid van beweegapparatuur en intensieve lichamelijke activiteit of sport, maar wees ook op beperkingen in de kwaliteit van het beschikbare onderzoek. Bereikbaarheid, gebruiksgemak en het ontwerp van de omgeving lijken mede te bepalen of voorzieningen werkelijk worden benut (Wendel-Vos et al., 2007).

Het ontwerp moet daarom beginnen bij de bewoners en het gewenste gebruik, niet bij een standaardlijst met apparaten.

Een laagdrempelige plek voor ontmoeting

Een BeweegPlek heeft naast een gezondheidsfunctie ook een sociale kant. Bewoners kunnen er samen trainen, elkaar toevallig tegenkomen of tijdens het gebruik een kort gesprek voeren. Juist zulke kleine en herhaalde contactmomenten kunnen bijdragen aan de verbondenheid binnen een woongebouw.

Onderzoek in 113 appartementencomplexen onder meer dan duizend bewoners liet zien dat een hogere ervaren kwaliteit en een intensiever gebruik van gemeenschappelijke ruimten samenhingen met meer contact tussen buren en minder eenzaamheid. Een prettige ruimte wordt vaker gebruikt en dat gebruik schept vervolgens kansen voor contact (Kleeman et al., 2023).

Een systematische review naar wonen in hoogbouw concludeerde eveneens dat het type woning, de verdieping en gedeelde ruimten in een gebouw verband kunnen houden met sociaal welzijn en mentale gezondheid. Het is echter te stellig om te zeggen dat een gedeelde ruimte op zichzelf eenzaamheid voorkomt (Barros et al., 2019).

Een ruimte creëert mogelijkheden voor ontmoeting, maar bewoners moeten zich er wel welkom en veilig voelen. Zichtbaarheid, toegankelijkheid, sfeer en eventueel begeleiding of gezamenlijke activiteiten beïnvloeden het gebruik.

Meerwaarde voor bewoners, ontwikkelaars en VvE’s

Voor bewoners kan een BeweegPlek zorgen voor een voorziening dichtbij huis die bewegen eenvoudiger en toegankelijker maakt. Daarnaast kan de ruimte bijdragen aan contact tussen buren en aan een actievere woonomgeving.

Voor ontwikkelaars en vastgoedeigenaren kan zo’n voorziening helpen om een woonconcept duidelijker te positioneren. Het gebouw biedt dan niet alleen woningen, maar ook een herkenbare visie op gezondheid, leefkwaliteit en toekomstbestendig wonen.

Voor VvE’s kan een BeweegPlek een gezamenlijke voorziening zijn waarvan meerdere bewoners gebruikmaken. Daarbij is het noodzakelijk om vooraf praktische afspraken te maken over:

• Onderhoud en periodieke controle van de apparatuur.
• Schoonmaak en dagelijks beheer van de ruimte.
• Aansprakelijkheid en regels voor veilig gebruik.
• Openingstijden en toegang voor bewoners.
• Vervanging van materialen en toekomstige investeringen.
• Eventuele instructie of gezamenlijke activiteiten.

Een aantrekkelijke impressie bij de oplevering is niet genoeg. De voorziening moet ook na enkele jaren nog veilig, verzorgd en bruikbaar zijn. Onderhoud en beheer horen daarom vanaf het begin bij het concept.

Waar moet een goede BeweegPlek aan voldoen?

Een succesvolle BeweegPlek begint met een analyse van het gebouw, de doelgroep en het verwachte gebruik. De volgende vijf vragen helpen om tot een passende inrichting te komen.